Lời bài hát Tiến Quân Ca – Quốc ca Việt Nam – do nhạc sĩ Văn Cao sáng tác năm 1944, là bản hùng ca cổ vũ tinh thần chiến đấu vì độc lập dân tộc và là niềm tự hào của mỗi người Việt Nam. Bài viết tổng hợp đầy đủ lời hai đoạn, hợp âm Tiến Quân Ca, cùng hoàn cảnh ra đời, ý nghĩa và quy định sử dụng, bản quyền của tác phẩm thiêng liêng này.
Mục Lục
Bài hát được lưu hành với hai phiên bản lời: bản nguyên gốc dùng trong giai đoạn 1944 – 1955 và bản được sử dụng từ năm 1955 đến nay. Dù theo phiên bản nào, giai điệu hùng tráng cùng ca từ dứt khoát của Tiến Quân Ca vẫn luôn khơi dậy niềm tự hào dân tộc mỗi khi vang lên.
Lời bài hát Quốc Ca Việt Nam (Tiến Quân Ca)
Lời bài hát Quốc Ca Việt Nam 1955 đến nay
Lời 1:
Đoàn quân Việt Nam đi, chung lòng cứu quốc
Bước chân dồn vang trên đường gập ghềnh xa
Cờ in máu chiến thắng mang hồn nước,
Súng ngoài xa chen khúc quân hành ca
Đường vinh quang xây xác quân thù,
Thắng gian lao cùng nhau lập chiến khu.
Vì nhân dân chiến đấu không ngừng,
Tiến mau ra sa trường,
Tiến lên, cùng tiến lên!
Nước non Việt Nam ta vững bền.
Lời 2:
Đoàn quân Việt Nam đi, sao vàng phấp phới
Dắt giống nòi quê hương qua nơi lầm than
Cùng chung sức phấn đấu xây đời mới,
Đứng đều lên gông xích ta đập tan.
Từ bao lâu ta nuốt căm hờn,
Quyết hy sinh đời ta tươi thắm hơn.
Vì nhân dân chiến đấu không ngừng,
Tiến mau ra sa trường,
Tiến lên, cùng tiến lên!
Nước non Việt Nam ta vững bền!

Lời bài hát Tiến Quân Ca
Lời bài hát Quốc Ca Việt Nam từ 1944 – 1955
Lời 1:
Đoàn quân Việt Nam đi, Chung lòng cứu quốc,
Bước chân dồn vang trên đường gập ghềnh xa,
Cờ in máu chiến thắng mang hồn nước.
Súng đằng xa chen khúc quân hành ca,
Đường vinh quang xây xác quân thù,
Thắng gian lao đoàn Việt lập chiến khu.
Thề phanh thây uống máu quân thù,
Tiến mau ra sa trường,
Tiến lên! Cùng thét lên!
Chí trai là đây nơi ước nguyền!
Lời 2:
Đoàn quân Việt Nam đi, Sao vàng phấp phới,
Dắt giống nòi quê hương qua nơi lầm than.
Cùng chung sức kiến thiết xây đời mới,
Đứng đều lên gông xích ta đập tan.
Dù thây tan xương nát khôn sờn,
Gắng hy sinh đời ta tươi thắm hơn.
Từ bao lâu ta nuốt căm hờn,
Vũ trang đâu! Lên đường!
Hỡi ai! Lòng chớ quên!
Bắc Sơn cùng Đô Lương, Thái Nguyên.
Hợp âm bài hát Quốc Ca Việt Nam (Tiến Quân Ca)
Đoàn quân Việt [F] Nam đi, chung lòng [Dm] cứu quốc
Bước chân [Bb] dồn vang trên đường gập ghềnh [F] xa
Cờ in [Dm] máu chiến thắng mang hồn [Am] nước
Súng ngoài [Gm] xa chen [Am] khúc quân hành [F] ca
Đường vinh quang xây [Dm] xác quân thù
[F] Thắng gian [Bb] lao cùng [Am] lập chiến [F] khu
Vì nhân dân chiến [Dm] đấu không [Gm] ngừng
[F] Tiến mau ra sa [C] trường
[F] Tiến [Dm] lên, cùng [Bb] tiến [F] lên
Nước non Việt [C] Nam ta vững [F] bền
Đoàn quân Việt [F] Nam đi, Sao vàng [Dm] phấp phới
Dắt giống [Bb] nòi quê hương qua nơi lầm [F] than
Cùng chung [Dm] sức phấn đấu xây đời [Am] mới
Đứng đều [Gm] lên gông [Am] xích ta đập [F] tan
Từ bao lâu ta [Dm] nuốt căm hờn
[F] Quyết hy [Bb] sinh đời [Am] ta tươi thắm [F] hơn
Vì nhân dân chiến [Dm] đấu không [Gm] ngừng
[F] Tiến mau ra sa [C] trường
[F] Tiến [Dm] lên, cùng [Bb] tiến [F] lên
Nước non Việt [C] Nam ta vững [F] bền
Hoàn cảnh ra đời bài hát Tiến Quân Ca
Tiến Quân Ca do nhạc sĩ Văn Cao (1923 – 1995) sáng tác năm 1944, giữa bối cảnh cả nước sục sôi khí thế cách mạng. Với giai điệu hùng tráng cùng ca từ dứt khoát, bài hát nhanh chóng được chọn làm nhạc hiệu chính thức của Mặt trận Việt Minh, thắp lên ngọn lửa quyết tâm trong phong trào giải phóng dân tộc.
Sáng ngày 2 tháng 9 năm 1945, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Quảng trường Ba Đình, Tiến Quân Ca vang lên trong không khí trang nghiêm và chính thức trở thành Quốc ca. Kể từ đó đến nay, bài hát giữ vững vị trí thiêng liêng trong mọi sự kiện trọng đại của đất nước. Hiến pháp năm 2013 khẳng định tại Điều 13, mục 3: “Quốc ca nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam là nhạc và lời của bài Tiến Quân Ca.”

Tác giả bài hát Quốc Ca Việt Nam
Ý nghĩa lời bài hát Tiến Quân Ca
Lời bài hát Tiến Quân Ca là bản hùng ca về lòng yêu nước và ý chí chiến đấu vì độc lập dân tộc. Từng câu chữ khắc họa hình ảnh đoàn quân chiến đấu vì nhân dân, khát vọng thoát khỏi ách áp bức, xây dựng đời sống mới và gìn giữ non sông vững bền – tất cả phản ánh khí thế của cả dân tộc trong những năm tháng cách mạng.
Trải qua thăng trầm lịch sử, tác phẩm đã vượt lên phạm vi một ca khúc cách mạng để trở thành biểu tượng âm nhạc thiêng liêng của nước Việt Nam độc lập. Mỗi khi quốc ca vang lên, dù trong lễ chào cờ, trên đấu trường thể thao quốc tế hay tại những buổi lễ trang trọng, niềm tự hào dân tộc và ký ức về lịch sử hào hùng lại trào dâng trong mỗi người Việt.
Quốc ca Việt Nam được sử dụng như thế nào?
Việc sử dụng Quốc ca Việt Nam được quy định trong Hiến pháp và hướng dẫn cụ thể tại mục III Hướng dẫn số 3420/HD-BVHTTDL năm 2012 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch:
- Điều 3, Chương I, Hiến pháp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thông qua ngày 9/11/1946 đã xác định Tiến Quân Ca là Quốc ca của Việt Nam.
- Điều 143, Chương XI, Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 quy định: “Quốc ca nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam là nhạc và lời của bài ‘Tiến Quân Ca’.”
Về khái niệm, cần phân biệt hai thuật ngữ:
- Quốc ca Việt Nam bao gồm cả phần nhạc và phần lời của bài Tiến Quân Ca.
- Quốc thiều là phần nhạc không lời của bài Tiến Quân Ca.
Về phạm vi sử dụng:
- Quốc ca được dùng trong lễ chào cờ tại công sở nhà nước, trường học; các nghi lễ, sinh hoạt chính trị, đoàn thể; lễ hội quốc gia và sự kiện thể thao cấp quốc gia, quốc tế.
- Quốc thiều được dùng trong lễ thượng cờ, lễ đón nguyên thủ quốc gia và các nghi lễ cấp Nhà nước.
Bài hát Tiến Quân Ca thuộc sở hữu của ai?
Tác phẩm đã thuộc về toàn thể nhân dân Việt Nam. Ngày 15/7/2016, gia đình cố nhạc sĩ Văn Cao chính thức hiến tặng toàn bộ phần nhạc và lời Tiến Quân Ca cho nhân dân và Tổ quốc Việt Nam; lễ hiến tặng được tổ chức tại Nhà Quốc hội, thể hiện mong muốn tác phẩm mãi là tài sản chung của dân tộc.
Nhờ vậy, cá nhân và tổ chức không phải mua bản quyền phần nhạc và lời gốc của tác phẩm. Tuy nhiên, cần phân biệt quyền đối với tác phẩm gốc với quyền liên quan đến bản ghi âm, bản ghi hình, bản phối khí hoặc phần trình diễn cụ thể: những bản ghi do các đơn vị sản xuất có thể mang quyền riêng và cần được xem xét khi sử dụng.
Trường hợp cần làm rõ quyền quản lý tác phẩm gốc do Nhà nước đại diện chủ sở hữu, cơ quan nhà nước có thẩm quyền về bản quyền tác giả là đầu mối hướng dẫn. Phân biệt rõ hai lớp quyền này là cơ sở để khai thác tác phẩm đúng quy định pháp luật, tránh nhầm lẫn về bản quyền.
Từ năm 1944 đến nay, Tiến Quân Ca vẫn vang lên trang nghiêm trong mọi sự kiện trọng đại, khẳng định vị trí của một bản quốc ca gắn liền với lịch sử và lòng tự hào dân tộc. Lời bài hát Tiến Quân Ca cùng giai điệu hùng tráng của nhạc sĩ Văn Cao đã trở thành di sản âm nhạc mà mỗi người Việt Nam trân trọng và gìn giữ.
Hiểu đúng hoàn cảnh ra đời, ý nghĩa cùng các quy định về sử dụng và bản quyền giúp việc cảm nhận, sử dụng tác phẩm thêm trọn vẹn. Đó cũng là cách tri ân nhạc sĩ Văn Cao và thế hệ cha ông đã hy sinh vì nền độc lập của nước nhà.
